Poprzednie edycje Lodołamacze 2009 Jak traktować osoby niepełnosprawne 
| Jak traktować osoby niepełnosprawne |
|
Zachowanie wobec osób niepełnosprawnych Osoby niepełnosprawne w sposób szczególny zwracają uwagę na to jak się o nich mówi – wynika to z faktu, że ze względu na swoją chorobę już w pewien sposób odróżniają się od osób sprawnych, więc oczekują od innych mówienia o sobie z szacunkiem. Pewne określenia odbierane są przez nich bardzo negatywnie, wręcz obraźliwie. Ponadto sposób mówienia o osobach niepełnosprawnych jest także wyrazem szacunku do tej grupy społecznej. Jeśli np. powiemy „głuchy” zamiast „niesłyszący” albo „inwalida, kaleka” zamiast „osoba niepełnosprawna” z całą pewnością urazimy tę osobę. Przebywanie w towarzystwie osób niepełnosprawnych wcale nie musi wiązać się z poczuciem krępacji czy też niezręczności. To, że niepełnosprawność wymaga odpowiedniego traktowania takich osób nie oznacza, że powinniśmy unikać kontaktu z nimi. Wystarczy zapamiętać kilka podstawowych zasad, które nie są wymysłem nikogo, lecz powstały w oparciu o obserwacje osób o różnych rodzajach niepełnosprawności. Inne zachowanie wymagane jest w kontaktach z osobą niewidomą, a inne w rozmowie z osobą słabosłyszącą. Jest jedna podstawowa zasada – nie wolno się śmiać z osób niepełnosprawnych ani wyśmiewać się z nich!!! Wpatrywanie się w osoby o odmiennym wyglądzie stanowi dla nich element piętnowania. Odmienność wszystkich osób niepełnosprawnych jest wynikiem choroby i należy je traktować poważnie i z odpowiednim szacunkiem. Osoby sprawne zawsze powinny pamiętać o tym, aby: - zapytać zanim zaczną udzielać jakiejkolwiek pomocy – niepełnosprawność nie musi oznaczać, że osoby, które są nią dotknięte, wymagają pomocy; wręcz przeciwnie – osoby niepełnosprawne lubią czuć się samodzielne i niezależne, dlatego nie należy „wyrywać się” z udzielaniem pomocy – lepiej najpierw zapytać czy nasza pomoc jest w ogóle potrzebna. - rozmawiać bezpośrednio z osobą niepełnosprawną – osoby niepełnosprawne bardzo cenią sobie bezpośredni kontakt z innymi osobami, dlatego nie należy zwracać się do tłumacza języka migowego, osoby towarzyszącej czy też pomocnika, lecz bezpośrednio do osoby niepełnosprawnej – naszego rozmówcy. Niektóre osoby niepełnosprawne nie lubią, gdy są wypytywane o swoje schorzenie (oczywiście są osoby, które nie mają nic przeciwko opowiadaniu o chorobie) – może lepiej nie poruszać tego tematu. - nie decydować za osoby niepełnosprawne – nie należy angażować osoby niepełnosprawne w jakiekolwiek czynności lub przedsięwzięcia bez uprzedniego zapytania jej o zgodę. Niech każdy sam decyduje o sobie – tym bardziej, że osoby niepełnosprawne lubią czuć się niezależne i samodzielne, a przy tym same lepiej wiedzą, na jakie rzeczy mogą sobie pozwolić. Trzeba przy tym pamiętać, aby nie pomijać osób niepełnosprawnych przy organizowaniu jakiejkolwiek rzeczy, będąc przekonanym, że to ponad siły tej osoby – takie zachowanie zostanie odebrane przez nie jako dyskryminujące. - być ostrożnym w kontakcie fizycznym z osobą niepełnosprawną – nie każdy lubi być dotykanym (nawet w przyjaznym geście) przez drugie osoby, tym bardziej że w przypadku osób niepełnosprawnych może zwykłe poklepanie po ramieniu może skończyć się upadkiem takiej osoby, bo straci równowagę. Trzeba być bardzo ostrożnym pod tym względem. Ponadto osoby niepełnosprawne korzystające ze sprzętu rehabilitacyjnego (wózka inwalidzkiego, laski, balkonika do chodzenia) traktuje te przedmioty jako część swojej przestrzeni osobistej i oczekują od innych odpowiedniego traktowania – dlatego lepiej nie dotykać, nie opierać się o te rzeczy ani nie bawić się nimi. Poszczególne rodzaje niepełnosprawności wymagają od nas innego zachowania, gdyż inne są potrzeby tej osoby. Poniżej przedstawione zostaną wskazówki sposobu zachowania się w stosunku do osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. 1) OSOBY Z USZKODZONYM NARZĄDEM WZROKU - należy zasygnalizować osobom niewidomym swoją obecność bądź opuszczenie pomieszczenia np. poprzez wypowiedzenie swojego imienia lub przekazanie informacji „Już wróciłem” albo „wychodzę do sklepu” - przy prowadzeniu osoby niewidomej lepiej jest, gdy osoba niewidoma trzyma się czyjegoś ramienia niż gdy sama jest trzymana pod rękę lub za ramię - ręce są szczególnie istotne dla osób niewidomych w procesie poruszania się i utrzymania równowagi – trzeba wiec pamiętać, aby nie ciągać za nie; można delikatnie poprowadzić rękę osoby niewidomej na jakiś przedmiot lub miejsce - tłumacząc drogę osobie niewidomej należy stosować odpowiednie zwroty, tak aby były zrozumiałe dla niej, np. - gdy osoba niewidoma porusza się z psem przewodnikiem należy iść po stronie przeciwnej niż pies - ostrzegając przed niebezpieczeństwem lub przeszkodą, trzeba stosować konkretne polecenia, gdyż samo słowo „Uwaga” to za mało dla osób niewidomych - nie należy odmawiać przeczytania jakiegoś tekstu osobie niewidomej lub niedowidzącej; powinno się proponować takim osobom odczytanie pewnych informacji, np. karta dań w restauracji - nie należy dotykać psa – przewodnika ani laski osoby niewidomej - nie należy zostawiać osoby niewidomej samej na środku pomieszczenia, lecz przy ścianie lub stole, opisując dodatkowo drogę do wyjścia - podając osobie niewidomej posiłek, opisz zawartość talerza; niech na talerzu będą jedynie rzeczy do spożycia (żadnych ozdób ani dekoracji) - jeśli posiadasz pomieszczenie, z którego regularnie korzystają osoby niewidome (np. w miejscu pracy) należy usunąć wszelkie przedmioty z drogi, aby nie stanowiły zagrożenia dla tych osób 2) OSOBY Z USZKODZONYM NARZĄDEM RUCHU (osoby poruszające się na wózku inwalidzkim) - drzwi i podjazdy w budynku powinny być zawsze otwarte, aby ułatwić dostęp osobom poruszającym się na wózku - wózek (tak samo jak laska lub pies przewodnik dla osoby niewidomej) stanowi dla osoby poruszającej się na nim element swojej przestrzeni – nie należy więc opierać się na wózku, traktować wózka jak wieszaka (prosząc osobę o potrzymanie płaszcza) lub barku (stawiając szklankę na pulpicie przymocowanym do wózka), pchać ani dotykać wózka - rozmawiając z osobą poruszającą się na wózku, powinno starać się utrzymywać kontakt wzrokowy na zbliżonym poziomie (np. można usiąść na krześle zamiast stać) - pracodawca, który zatrudnia osobę poruszającą się na wózku, powinien umieścić jak najwięcej przedmiotów w zasięgu ich ręki oraz usunąć przedmioty stanowiące przeszkody na drodze takich osób - udostępnij (np. w swoim zakładzie) toaletę, jeśli toaleta publiczna jest niedostępna dla osób poruszających się na wózku (np. toaleta publiczna znajduje się na piętrze) - zanim udzielisz jakiejkolwiek pomocy (pchanie wózka, otwarcie drzwi itd.) zapytaj najpierw osobę o to w jaki sposób możesz jej pomóc, aby twoje działania nie zaszkodziły tej osobie - w celu uniknięcia upadków osób poruszających się przy pomocy kul, należy oznaczyć wszelkie miejsca, na których np. powierzchnia jest mokra lub śliska 3) OSOBY Z USZKODZONYMI NARZĄDAMI SŁUCHU LUB MOWY - należy zwracać się bezpośrednio do osoby, z którą rozmawiamy, nawet jeśli rozmowie pośredniczy tłumacz języka migowego - powinno się utrzymywać kontakt wzrokowy podczas rozmowy z osobą niepełnosprawną tym bardziej, że niektóre osoby niesłyszące odczytują z ruchu warg; w związku z tym nie powinno się także zasłaniać ust oraz trzeba mówić z twarzą zwróconą do rozmówcy, żeby umożliwić odczytanie z ruchu warg. Ponadto przed zwróceniem się do osoby niesłyszącej warto upewnić się, że osoba na ciebie patrzy, wykonując np. gest ręką - z uwagi na to, że niektóre osoby potrafią czytać z ruchu warg, należy mówić wyraźnie (a przy tym nie palić papierosów ani nie rzuć gumy) - zwracanie się w sposób głośny nie wpłynie na większą skuteczność przekazu w sytuacji, gdy osoba całkowicie nie słyszy lub posługuje się aparatem słuchowym; krzyk jedynie utrudni formę przekazu - nie wolno podejmować decyzji za osobę niesłyszącą bądź niedosłyszącą – niech każdy decyduje o sobie - gdy nie zrozumiesz wypowiedzi osoby mającej trudności z mową, należy poprosić o powtórzenie, a jeśli powtórzenie nadal nie pomoże, wystarczy poprosić o napisanie informacji na kartce; w trakcie rozmowy z taką osobą nie przytakuj, jeśli nie zrozumiałeś wypowiedzi, lecz poproś o powtórzenie. Osoby z zaburzeniami mowy są świadome tego, że mówią niewyraźnie i że czasami nie są rozumiane przez rozmówców, dlatego są przyzwyczajone do tego, że muszą powtarzać swoje wypowiedzi – nie stanowi to dla nich problemu 4) OSOBY Z INNYMI RODZAJAMI NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI - niski wzrost: umożliwienie dostępu do jak największej ilości przedmiotów; nie należy głaskać po głowie ani w nią całować; ważna jest również postawa podczas rozmowy – tj. kontakt wzrokowy na zbliżonym poziomie - porażenie mózgowe: ze względu na to, że osoby z tym schorzeniem niewyraźnie mówią, należy postępować tak jak w przypadku osób z naruszonym narządem mowy (sposób zachowania został opisany powyżej) - epilepsja (padaczka): ataków padaczki nie można powstrzymać w żaden sposób; podczas ataku należy odsunąć wszelkie przedmioty, o które chory mógłby uderzyć głową; gdy atak się skończy osoby potrzebują odpoczynku i czasu, aby dojść do siebie - zespół Tourette’a: należy przeczekać atak; jakakolwiek próba powstrzymania ataku nie przyniesie pożądanego skutku, wręcz przeciwnie – atak może się nasilić. Trzeba sobie uświadomić, że działania osoby z zespołem Tourette’a są mimowolne i chory nie ma wpływu na to, co się z nim dzieje podczas ataku. Dlatego ze strony innych osób oczekują zrozumienia i akceptacji - upośledzenie umysłowe: tempo wypowiedzi oraz odpowiednie słownictwo powinno być dostosowane do rozmówcy; osoby dotknięte tym schorzeniem na ogół nie potrafią podejmować szybkich decyzji, więc należy okazać cierpliwość w kontaktach z taką osobą; nie należy traktować osób z upośledzeniem umysłowym w sposób protekcjonalny ani używać w komunikacji z nimi języka dziecięcego. W odniesieniu do wszystkich osób – zarówno sprawnych jak i niepełnosprawnych – należy postępować tak, aby nie naruszyć ich godności, aby wykazywać w stosunku do nich odpowiedni szacunek. W kontaktach z osobami niepełnosprawnymi wymaga się więcej zrozumienia i akceptacji, ale wynika to jedynie z ograniczeń, jakie te osoby posiadają ze względu na chorobę. Niniejsze opracowanie powstało na podstawie publikacji zamieszczonej na stronie internetowej: www.niepelnosprawni.gov.pl/dobre-praktyki/ ; publikacja pt. „Praktyczny poradnik savoir–vivre wobec osób niepełnosprawnych” |
Copyright © Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepe3nosprawnych
